‘Hier is er altijd iemand die je kan helpen als er iets is’, herhaal ik. ‘En het is gezelliger, je hebt meer mensen om je heen en er zijn activiteiten. Dan hoef je niet de hele dag voor de buis te zitten.’

Vanochtend hebben we papa verhuisd naar zijn nieuwe appartement in het verpleeghuis op het zorgdomein. De tap-test van twee maanden geleden heeft geen verbetering gebracht. Thuiszorg heeft papa een keer ’s ochtends op de grond, voor zijn stoel, gevonden. Pap weet niet meer dat hij de dag altijd begint met een zelfgemaakte espresso.

Ik ga naast hem zitten op zijn salontafel en wijs naar zijn alarmknop. ‘Die knop is nu voor alles, pap. Niet alleen als je gevallen bent, maar ook als je koffie wil. Of iets drinken. Of als je koptelefoon het niet doet. Je drukt gewoon op die knop en iemand komt je helpen.’

‘Echt?’ Hij kijkt me aan. Papa’s ogen waren groen, net als die van mij. Nu zijn ze van het lichtste blauw en ik vraag me af wat er nog achter zit.

Voor ons in de kamer zet Hugo de grote boekenkast weer in elkaar. Kees rijdt mee met de verhuizers naar de kringloop en de gehuurde opslagbox. Overmorgen komt er een container bij zijn oude appartement, voor de 27 vuilniszakken op zijn balkon, onder de koekoeksklok. Volgende week zal de schilder de sigarenrook op de muren laten verdwijnen.

Ik buig me over een verhuisdoos en til een vijfde lade vol munten, leesbrillen en vergeelde knipsels op. ‘My god papa, waarom heb je nooit iets weggegooid?’

Pap zegt niks.

De deur zwaait open. ‘Hallo Martin, welkom in jouw nieuwe huis!’
‘Hee Magdalena!’ Papa lacht.
Magdalena draagt een donkerblauw shirt met een opstaand boordje, op haar borst prijkt een naambordje.
‘Wat is het al gezellig!’ roept ze, en draait zich om. ‘Heb je zin in een tonijnwrapje? Jullie ook?’

‘Lieve kind, dat ben ik altijd. Mogelijk kan ik me vergissen.’ Mijn vader kijkt naar de auto’s voor hem. ‘Ik heb hier helemaal geen zin in.’

‘Wij ook niet, pap.’ De vorige keer was ik alleen met papa in het ziekenhuis voor de MRI. Ik heb hem geholpen met het uit en aantrekken van zijn kleren, in een kamertje van een bij twee meter. Het rook er als een plaszuil in Amsterdam.

‘Meneer Fox, zijn er beperkingen waar u last van heeft?’, vraagt de neuroloog.

‘Nee hoor’, zegt mijn vader. ‘Ik heb nergens last van.’

De neuroloog vertelt dat er 15 minuten staat voor een consult, ‘dat heb ik nooit begrepen’. Ze laat papa de MOCA-test weer doen en loopt met hem op de gang. Ze vertelt over de grote, met vocht gevulde ruimtes en de witte stof in zijn hoofd, zichtbaar op de MRI. Die hersenschade is blijvend, waterhoofd of niet.

Na een uur levert ze ons af bij de planning om een afspraak te maken voor een zogenoemde tap-test, waarbij een neuroloog vocht aftapt uit papa’s hersenen en een fysiotherapeut à la minuut test of hij beter kan lopen. De test kan over anderhalve maand plaatsvinden.

‘Het viel mee, toch, pap?’, vraag ik op de terugweg.

‘Ja, best’, zegt mijn vader. ‘Is die prik erg hinderlijk?’

De neuroloog had hem geantwoord dat ze dacht van niet.

‘Valt vast mee’, herhaal ik. ‘Het zou fijn zijn als je nog wat beter kunt worden.’

‘Ik vergeet wel eens wat, maar verder gaat alles goed.’

Kees parkeert de auto bij de residentie waar onze vader woont. Hij stapt uit en loopt naar binnen om papa’s rollator te halen.

‘Je vergeet ook om je broekjes te wisselen, pap. En dat moet je wel doen, anders mag je van Tineke niet meer ’s avonds mee-eten in het zorghotel.’

‘Dat is helemaal niet nodig. Tineke overdrijft.’

‘Het is wel nodig, papa. Andere gasten klagen over de stank. En je laat natte plekken achter op de stoel.’

‘Dat is misschien één keer gebeurd.’

‘Nee papa, een paar avonden de afgelopen week. Wij kunnen meekijken in jouw zorgdossier, weet je nog wel?’

Mijn vader kijkt me aan. ‘Dan ga ik niet meer.’

‘Kost het uit- en aantrekken te veel energie? Laat de mensen van de thuiszorg je helpen. Asjeblieft.’

‘Het is niet nodig.’

‘Je vergist je, papa. Je moet je laten helpen als je thuis wil blijven wonen.’

Kees is terug met de rollator en opent de passagiersportier. ‘Hier pap, je wheels.’

‘Ja?’

‘Zit je?’

‘Ja Kees, ik ben net omgedraaid naar het ziekenhuis in Tilburg. Pap gaat vanavond toch nog naar de spoedeisende hulp. Yvonne wil dat een neuroloog hem checkt op een herseninfarct. What’s up?’

‘Ik heb aan Claude gevraagd wat er met papa aan de hand kan zijn’, begint Kees. ‘En hij zegt dat mogelijk de vochtafvoer in zijn hersenen niet goed is waardoor er te veel druk ontstaat in zijn hoofd, wat leidt tot incontinentie, schuifelend lopen en cognitieve achteruitgang. Precies wat papa heeft. Het heet Normal Pressure Hydrocephalus, of te wel NPH.’

‘Claude? Je bedoelt artificial intelligence Claude?’

‘Ja, die. Het vocht kan met een drain worden afgetapt. Als de symptomen verbeteren, klopt de diagnose.’

You got to be kidding. Papa is niet dement. Onze vader heeft een waterhoofd.

Papa is opgehaald met een ambulance en ligt in een kamer op de spoedeisende hulp. ‘Ik voel me prima. Ik begrijp niet waarom dit moet’, zegt hij.

’De artsen gaan je onderzoeken en dan kun je vast weer naar huis. Dit logeertasje heb je vast niet nodig.’ Ik doe de rits open. ‘Tineke heeft zelfs je sigaren ingepakt.’ We moeten erom lachen.

Na een uur komt de arts-assistent binnen. ‘Uw huisarts vermoedt dat u een herseninfarct heeft gehad. We gaan een CT-scan doen en uw urine onderzoeken. En ik ga u wat vragen stellen. Welke dag is het vandaag? Waar bent u? Kunt u mijn vinger volgen?’ De arts beweegt zijn vinger van links naar rechts voor papa’s ogen.

Ik adem in. ‘Dokter, we hebben gecheckt met AI en mijn vader heeft mogelijk NPH.’

De arts knijpt zijn ogen even samen en trekt een wenkbrauw op. ‘Aha. U bent nu hier voor de acute situatie, toch?’ Hij overhandigt mijn vader een urinaal. ‘Hierin kunt u plassen.’

Het lukt niet. Na drie kwartier komt een verpleger met een katheter om hem te helpen.

Als pap terugkomt van de CT-scan, staat de arts-assistent weer aan zijn bed. ‘Kunt u een paar stappen zetten?’ Hij helpt pap met opstaan. Onzeker schuifelt mijn vader wat vooruit en valt weer op bed.

De arts kijkt naar mij en knikt. ‘We zien vergrote hersenholtes op de scan, en hoe uw vaders voeten aan de grond blijven plakken is typerend voor NPH.’

Mijn vader zakt achterover en kijkt me aan. 'Waar hebben jullie het over?'

‘Pap, we kunnen je waarschijnlijk weer beter krijgen.’ Ik slik.

.

‘Hee, Eef.’

‘Pap, je moet in het zorghotel zijn.’

‘Ja, ik heb heerlijk ontbeten en ben toen naar huis gegaan. Ik vind het daar maar saai.’ Hij pakt een senorita sigaar uit het houten doosje voor hem op tafel.

’Je bent daar met een reden. Gisteren kon je niet meer lopen, weet je nog? Tineke wil je een paar dagen in de gaten houden. Yvonne, je huisarts, komt vanmiddag ook langs.'

Ik zet mijn tas neer, loop naar de kast in zijn slaapkamer en pak een schone spijkerbroek. In de badkamer grabbel ik zijn tandenborstel, een kam en een stapel inco-broekjes bij elkaar.

‘Kom, we gaan terug.’ Zijn schuifelende pas brengt hem tot aan de deur van het zorghotel. Op het schuine pad gaat de rollator er met hem vandoor. In een rolstoel dan maar.

In zijn tijdelijke hotelkamer zet ik papa in een stoel voor de televisie. De afstandsbediening heeft hele kleine knopjes, met nog kleinere tekentjes waar de knopjes voor zijn. Ik zap langs de kanalen.

‘Ho, stop. Dit vind ik leuk’, zegt mijn vader.

Op het scherm schopt een grote vrouw van middelbare leeftijd met halflang aan haar hoofd plakkend haar, een groene kaplaars uit van onder haar bloemetjesschort. Uit haar mondhoek bungelt een dikke sigaar. ‘Jullie vinden het infantiel, maar de grappen zijn reuze intelligent, werkelijk waar.’ Papa doet zijn korte ‘wat-ben-ik-grappig’ lach. ‘Ik kijk elke middag.'

Behalve gistermiddag dan.

Tineke, de hoofdzuster, had hem 's ochtends in bed gevonden. Zijn bed was zeiknat, hij had het koud en kon zich niet meer bewegen. Ze heeft hem onder de douche gezet, helpen aankleden en in zijn stoel geplant, waar hij de daaropvolgende uren niet meer is uitgekomen. Hugo, Kees en ik videobelden ’s middags met zijn hulp Layla. Ze richtte haar telefoon op hem zodat we hem konden zien en horen.

‘Pap, joehoe, hoor je ons? Kun je proberen te gaan staan?’

Het leek een scène uit de film Awakenings met de katatonische patiënten van Oliver Sacks.

‘Probeer eens’, moedigde Layla aan.

‘Ja, het gaat wel’, zei mijn vader. ‘Geen probleem.’

Maar er gebeurde niets.

Later vertelt pap dat hij die nacht met zijn been heeft vastgezeten tussen de bedspijlen; voor huisarts Yvonne een verklaring voor de shock waarin hij terecht was gekomen. Maar dat wist ze nog niet toen ze me, ik had pap tevreden met zijn Flodder-vrienden achtergelaten, net onder Nieuwegein belde om te zeggen dat ze hem naar de spoedeisende hulp ging sturen. Ze dacht aan een herseninfarct.

‘Hoe kom je daar zo op?’

‘Hugo stuurde een linkje door naar het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging dat nu open is’, zeg ik. ‘Er zijn twee dossiers over opa die we kunnen gaan bekijken als we willen.’

‘Hij heeft een landingsbaan voor de Duitsers aangelegd’, vertelt mijn vader. ‘Hij kreeg een geldboete en mocht geen aannemersbedrijf meer leiden. Dat was in 1948, meen ik. Maar kort na de uitspraak is de zaak geseponeerd.’ Papa kijkt naar weg voor ons.

‘In hetzelfde jaar dat je moeder overleed en hij achterbleef met 5 kinderen’, zeg ik. ‘Weet je waarom de straf niet doorging?’

‘Nee. Maar mijn vader was de enige met een auto in ons dorp. Hij bracht tijdens de oorlog elke maand zelf geslacht vlees naar familie en bekenden in Amsterdam. Hij schreef in een brief dat hij op de terugweg een keer onder vuur is genomen en 146 kogelgaten telde in zijn zwarte Ford Model A.’ Papa lacht. ‘Hij kon wel overdrijven.’

‘Dat verklaart nog niet waarom de zaak is geseponeerd.’ Ik trap het gaspedaal in. We moeten opschieten. Ik moet papa ook nog uit de auto krijgen. Dat is niet gemakkelijk met zijn niet-mobiele lichaam.

‘Nee. Maar de Nederlandse Spoorwegen is ook altijd doorgegaan met het vervoeren van mensen naar het verzamelpunt, hoe heet het ook alweer?’

‘Westerbork.’

‘Ja. Wat goed van jou dat je dat zo weet. Jij bent nog niet dement’, lacht pap.

We zijn even stil.

‘Mijn vader is overleden toen hij zo oud was als jij, lieve dochter. Hij had zich doodgedronken.’

Ik neem een drempel te hard. We stuiteren met ons hoofd tegen het stoffen dak van de cabrio.

‘Ik ben niet naar zijn begrafenis gegaan, zo boos was ik op hem. Hoe kun je je gezondheid zo laten lopen.’

Ik dacht dat ik op tijd bij hem was vandaag, de dag dat we afscheid nemen van zijn oudste broer. Maar ik heb pap zijn nagels nog geknipt en schoongemaakt, zijn pluizige bakkebaarden geschoren. Daar had ik geen rekening mee gehouden. We moeten ruim een uur rijden, nog dieper het Brabantse land in. Ik hoop dat de begintijd een vanaf-tijd is. Dat is het niet. De laatste kilometers scheur ik door de kale velden en weilanden.

‘Ik heb helemaal geen zin’, zegt mijn vader.

Paps broer, een familieman, is 89 geworden. Hij hield van carnaval en was bescheiden. Mijn vader niet. Wat de twee broers deelden was liefde voor bridge en liefde voor hun kinderen, het was niet genoeg om tijdens het leven een warme band te smeden.

Hugo staat voor de deur van het crematorium om te helpen met papa uitladen. Ik zet de auto weg, ren naar binnen en ga naast mijn vader op de achterste rij zitten. De uitvaartleider steekt de laatste kaars aan. De dienst begint.

Tussen de speeches draait een fotocarrousel die bijna een eeuw bestrijkt. Een jongetje in een matrozenpak, een jong gezin in paard en wagen. ‘Dat ben ik, op de bok’, fluistert mijn vader.

Een vrouw van rond de 30, zacht en rond, glimlacht verlegen naar de camera. ‘Mijn moeder was de liefste,’ zegt pap.

Alle vijf de kinderen gingen na haar overlijden naar kostschool, daar zijn geen foto’s van.

Een lange tafel bij mijn neef in de tuin, paps broer, zijn vrouw, hun kinderen en kleinkinderen toasten in de avondzon.

Papa huilt een uur lang. Zijn ogen zijn rood en zijn grijze badstoffen zakdoek is doorweekt. ‘Indrukwekkend’, snikt hij.

Ik sla mijn arm om hem heen, en we schuifelen langs de kist de aula uit.

‘Daar hebben we het al een keer over gehad,’ zegt mijn vader. Hij kijkt me aan.

‘Klopt. En jij zei toen dat als je niks meer kunt, dat wij dan maar moeten besluiten wat we met je doen. Daar kunnen wij niet zoveel mee.’ Ik draai mijn stoel naar hem toe. ‘Als je niet meer zelf kunt eten en drinken?’

‘Oh nee, ik moet er niet aan denken. Dat wil ik niet.’ Hij is even stil en kijkt naar de koffietafel. ‘Deze tafel heb ik in Eindhoven laten maken. Als de stoel komt, moet hij iets naar voren.’

De espresso die papa maakt is wat gruizig maar okay-ish. Ik neem een slok en geef mijn vader zijn glaasje aan dat op tafel staat.

‘De Eindhovense periode, wanneer was dat ook alweer? Hij neemt een slok koffie. ‘In mijn hoofd probeer ik mijn biografie te maken. Ik ga dan terug naar periodes en als ik ze vind, dan kan er weer net zo van genieten als toen. Zoals het bridgen met Claudia. Ik was zo ongelofelijk goed, out of this world.’ Hij lacht zijn bruine tanden bloot. ‘Fantastisch, werkelijk!’

‘Je lijkt wel een tijdsreiziger, pap’, zeg ik. ‘Wat fijn dat je op deze manier nog zo kunt genieten.’

‘Maar bridgen kan ik niet meer. Schaken wel, maar je moet even van tevoren laten weten dat we dat gaan doen, dan zorg ik dat ik goed heb geslapen.’

De koekoeksklok op zijn buitenterras laat zich horen. Het is 12 uur.

‘Ik wil graag cello leren spelen op het conservatorium. Of schilderen, zoals Van Gogh. Zolang ik constructief bezig kan zijn, is het goed.’

‘Meneer Fox, dit gesprek is bedoeld om met elkaar te kijken hoe u zo lang mogelijk zelfstandig kunt blijven wonen’, trapt de casemanager af.

‘Weet u nog de test die we hebben gedaan? Daar kwam u niet zo goed uit,’ zegt de knappe geriater. ‘U bent een beetje dement aan het worden.’

Pap vertrekt geen spier. ‘Ik heb er gelukkig niet veel last van.’ Hij kijkt naar zijn in elkaar gevouwen handen op tafel.

Sinds kort mag mijn vader elke avond dineren in het zorghotel aan de overkant. Hij vindt het een groot succes. ‘Elke avond kletsen met weer nieuwe mensen.’

‘En de mensen daar vinden het ook gezellig dat jij er bent’, zegt het hoofd zorg.

‘Echt waar?’, lacht mijn vader. ‘Wat enig!’

Ik snijd de banketstaaf in zes stukken en presenteer het bordje in de kring. Niemand neemt. Papa neemt er twee.

‘Wat zou u nog mooi vinden om te doen?’, vraagt de casemanager.

Papa stopt een stuk banketstaaf in zijn mond en zegt: ’Laatst zag ik op televisie iemand viool spelen, zo fantastisch.’

‘Ah, u houdt van muziek!’

‘Ja, dat zou ik nog wel willen leren.’

Als iedereen is uitgelachen, bespreken we een muzikale dagbesteding op een boerderij in de buurt.

Ik begin over zijn incontinentie. ‘Pap, je moet zo’n broekje dragen. Dan kun je weer op pad.’

‘Maar wat als het niet nodig is?’, vraagt mijn vader.

‘Het moet in uw systeem komen, dus dat broekje moet u elke ochtend aantrekken’, zegt de geriater.

Papa belooft dat hij zijn best zal doen.

De huisarts vraagt of papa gereanimeerd wil worden. ‘Dus als je een hartaanval krijgt, wil je dan naar het ziekenhuis, ook al is het vooruitzicht dat je daarna nog minder kunt dan nu.’

‘Ja, ik ben nog niet klaar met leven.’ Pap kijkt naar mij.

‘Twee jaar geleden wilde je dat niet’, zeg ik. Ik vraag hoe het werkt met tegenstrijdige wensen door de jaren heen.

‘Zolang je vader wilsbekwaam is, beslist hij alles zelf.’ De huisarts maakt een notitie.

Als we na een uur afronden, heeft mijn vader in z’n eentje de banketstaaf opgegeten. ‘Dank jullie wel’, zegt hij, nog net hoorbaar. ’Ik waardeer jullie aandacht zeer.’

Papa steekt zijn sigaar tussen zijn bruine tanden, buigt naar voren en schuift een lade open in de koffietafel. ‘Kijk Eef, hier.’ In de hoek liggen een paar op elkaar gevouwen briefjes van 50. Kees heeft vorige week geld voor hem meegenomen zodat hij vanaf nu altijd cash geld in huis heeft. Zijn pinpas hebben wij.

‘Okay, goed.’ Ik droog de snijplank af en leg hem terug op het aanrecht. Het is bijna drie weken geleden dat ik voor het laatst bij papa was. Vroeger kon ik met een grote boog om mijn vader en de hem omringende vrouwen heen. Nu hij onze hulp nodig heeft, zit ik er met mijn neus bovenop.

Ik draai me naar hem om. ‘Ik heb die Zahra gesproken en zij zegt dat zij elke maand voor jou geld heeft gepind. Weekgeld, zo noem je het, zegt ze. Ze zegt dat jij een goede vriend bent. Dat je haar belt om koffie te drinken en boodschappen te doen, je sigaren te halen.’

‘Heb jij haar gesproken?’ Mijn vader kijkt me met grote ogen aan. ‘Echt?’

‘Ja. Of nou ja, via de app. Pap, we waren bang dat je werd opgelicht.’

‘Zij is een vriendin van me. Ze heeft één keer voor me gepind.’

‘Een goede kennis, zei je vorige keer. En nee papa, elke maand. Een jaar lang.’

Mijn vader kijkt naar zijn sigaar. Er valt as op het tapijt.

‘Je moet zelf weten wat je doet met je geld, pap. Ik wil het niet weten. Maar zij zou van je gestolen kunnen hebben. Waar is je ‘weekgeld’ gebleven? Zij zegt dat ik het aan jou moet vragen.’

‘Zegt zij dat?’ Zijn sigaar zweeft in de lucht. Papa veegt een dot as van zijn spijkerbroek.

‘Jij zegt dat het niet is gebeurd’, zeg ik. ‘Dat zij niet elke maand 400 euro van jouw rekening heeft opgenomen. Maar het is wel gebeurd. Het zijn de feiten.’

‘Ik lieg niet, Eva. Alleen mensen die bang zijn, liegen en ik ben nergens bang voor.’

Ik kijk hem strak aan. ‘Misschien toch wel, pap. Dat je bang bent dat wij boos worden op jou en niet meer komen.’

‘Ik lieg niet. Maar ik kan me wel eens vergissen.’

Hij trekt een wenkbrauw op. ‘Echt? Dat is onmogelijk.’

‘We moeten aangifte doen, pap. Alleen dan weten we wie het is geweest.’

‘Doe maar, ik wil het ook weten.’ Zijn mond staat halfopen. ‘Ik begrijp er niks van.’

Ik pak zijn agenda en zoek de laatste data waarop is gepind. Zaterdag 26 oktober is leeg. Ik blader verder terug. Zondag 6 oktober. Daar staat, minuscuul gekrabbeld maar onmiskenbaar in zijn hanenpoten: Zahra bet.

‘Wie is Zahra?’

‘Wie zeg je?’

‘Zahra, staat hier.’ Ik wijs op de bewuste zondag.

‘Zij is op zijn best een vage kennis.’

‘Geef je je pinpas aan haar mee?’

’Nee, geen sprake van, zij kan niet bij mijn rekening.’

‘Pap, blijkbaar toch wel. Het staat in je agenda. Zahra betaald. Dus.’

‘Nee, volstrekt onmogelijk.’

‘Waar betaal je haar voor? Wat voor afspraak heb je met haar?’

‘Er is geen afspraak. Ze komt alleen als we een afspraak maken.’

‘Je geeft haar je pinpas mee en ze brengt hem weer terug.’

‘Ze heeft misschien één keer sushi gehaald nadat we een afspraak hadden gemaakt.’

‘Pap, deze vrouw licht je op.’

‘Nee nee, absoluut niet. Zij is een vrome moslimvrouw, die doen dat niet.’

‘Waar is je telefoon?’ Ik sta op en loop naar zijn koffietafel die is verstopt onder lege sigarendozen, boeken over de Tweede Wereldoorlog en Winston Churchill. Ik trek zijn iPhone onder het boek over Brittney Griner vandaan en open de chats in zijn Whatsapp.

‘Meisje dat de financiën doet bij Lonneke’. Is dit die Zahra? En hier nog een onbekend nummer dat jou bijna elke dag probeert te bellen. Wie is dat?’

‘Dat is gewoon een kennis, kind.’ Hij tikt met zijn vingers op tafel. ‘Je hoeft je geen zorgen te maken.’

‘Zeg het gewoon, papa. Dan is het opgelost. We worden niet boos. Jij moet zelf weten wat je doet met je geld.’

’Ik weet niet wie er geld pint. Ik heb nooit cash in huis.’ Hij bladert door zijn agenda. ‘Welke data zei je ook alweer?’

‘We blokkeren in ieder geval je pas. Het is niet okay dat iemand geld pint van jouw rekening zonder dat jij het weet.’

‘Ja doe maar, dat is goed. Ik snap er niks van.’

Ik tik het onbekende nummer in mijn telefoon en sla het op onder ‘Zahra?’.

‘Gelukkig is het niet nodig’, zegt mijn vader. Het pad loopt wat af. Hij grijpt de handvatten van de rollator stevig vast en versnelt zijn schuifelende pas.

‘Pap, ben je vorige week nog in het dorp geweest?’ vraagt Kees, zonder op te kijken van zijn telefoon. Van een jeans, inco-broekjes tot een bejaarden-friendly koptelefoon, mijn broer regelt graag dingen voor onze vader in zijn telefoon.

‘Nee jongen’, zegt mijn vader.

‘Maar wie heeft er dan geld gepind met jouw pas?’ Kees zijn stem klinkt luider.

‘Dat weet ik niet.’

Kees loopt nu naast papa. ‘Op 6 oktober en vorige week nog, op 26 oktober.’

‘Werkelijk, ik heb geen idee’, zegt mijn vader.

Tien minuten later zitten papa en ik aan tafel. Tussen ons in ligt zijn oranje bankpas in een bruin leren houdertje. Kees is onderweg naar huis, maar heeft inmiddels zes schermafbeeldingen van papa’s rekening doorgestuurd. Iemand pint elke maand eerst 300 en vlak daarna 100 euro bij de geldautomaat van de bank in het dorp. Afgelopen maand twee keer.

‘Papa, wie is dit geweest? Je hebt iemand je pas en pincode meegegeven, die persoon is gaan pinnen en weer teruggekomen om je pas terug te geven. Waar is dat geld gebleven?’

‘Ik kan me daar niks van herinneren.’ Papa pakt zijn agenda en een pen. ‘Welke dagen, zei je?’ Zijn hand blijft hangen boven het papier.

‘Pap, je geeft iemand je pinpas mee.’

‘Nee hoor. Ik weet nergens van.’

‘Als je niks zegt, dan gaan wij ervan uit dat je wordt opgelicht. Dan moeten we aangifte doen om de camerabeelden te kunnen bekijken.’

‘Aangifte doen, is dat niet wat groots? Het zijn maar kleine bedragen.’

‘Papa: wie pint er geld van jouw rekening?’

‘Het is een raadsel.’ Hij kijkt me vragend aan. ‘Ik heb werkelijk geen idee.’

Ik zeg nog drie keer dat hij het gewoon kan vertellen, dat we niet boos worden. Het is alsof ik praat tegen een studiomuur van schuimrubberen eierdozen. Ik kom er niet doorheen.

‘Nou papa, dit is wel een vervelend voorbeeld van dat je steeds meer vergeet.’

‘Inderdaad, lieve dochter. Dat mijn geheugen achteruitgaat, komt nu wel hinderlijk aan het licht.’

We zitten met z’n drieën aan tafel. Om ruimte te maken heb ik de ongelezen kranten, post en boeken opgestapeld. Het aanrecht is opgeruimd. Er hangt een schone theedoek over de greep van het gootsteenkastje. Werkster Layla is net vertrokken.

De huisarts had voorgesteld óf een specialist aan huis, óf een bezoek aan een neuroloog. Ik zag de reis met dreigend incontinentiegevaar en het onderzoek waarbij mijn vader zichzelf moest uitkleden, een duikhouding aannemen en weer aankleden, niet zitten. Pap was het met me eens. ‘Wat levert het me op.’

Het gesprek tussen de arts en papa kabbelt voort.

‘En douchen, hoe gaat dat?’, vraagt ze.

‘Goed,’ zegt pap.

‘Kunt u dan nog wel overal bij?’

‘Nou, er is een vouw waar ik niet bij kan.’ Hij barst in lachen uit en kijkt naar mij.

Ik lach niet. ‘Nee pap, je doucht niet. En je fietst niet meer en je leest niet meer. Eerlijk zijn.’

‘Van douchen raak ik volledig uitgeput. Gelukkig is het ook niet nodig.’

Ik kijk naar de vier blauwe cijfers op de binnenkant van zijn pols. Die stonden er een maand geleden ook.

‘Dat ik niet meer lees, is een mysterie.’ Hij wijst naar de nieuwe stapel boeken op tafel. ‘Ik ga stoppen met boeken kopen. Zonde.’ Ik zeg dat hij de boeken niet zelf koopt. ‘Layla doet je boodschappen.’

‘Dat klopt,’ zegt hij.

Ik vertel dat hij laatst de stekker in de accu van zijn driewieler wilde stoppen en toen niet meer overeind kwam. Na een half uur kwam er iemand langs die hem omhoogtrok.

‘Ach, wat vervelend. Heeft u geen alarmknop om?’

‘Die was ik vergeten.’

De arts laat mijn vader een test doen. Het lukt hem niet om de cijfers en wijzers van een klok in een cirkel te plaatsen. Welke datum, dag of jaar het is, geen idee. Hij onthoudt niet één woord.

‘Met uw academische achtergrond mogen we wel wat meer verwachten’, zegt de arts. ‘Bent u verbaast?’

Pap legt zijn leesbril op tafel. ‘Niet echt. Eef en ik hebben geoefend, dus ik was voorbereid.’

Mijn vader zit op zijn hoge stoel voor het aanrecht en gaat met zijn espressomachine in de weer. Ik leg de worstenbroodjes op het broodrooster en trek het schuifje omlaag.

‘Volgende week komt de specialist ouderenzorg kijken hoe het met je gaat. Misschien kun je meer hulp krijgen. Waar is je agenda?’

‘Dat is niet nodig, hoor.’

‘Nou pap, je kijkt niet in agenda, je neemt de telefoon niet op. Je kunt nog net de TV aan doen en die staat dan de hele dag aan.’ Het schuifje van de broodrooster springt omhoog. Ik leg de broodjes op een bordje.

‘Ik ben niet meer zo gevat als vroeger.’ Hij schuifelt naar zijn leunstoel. ‘Dat is correct.’

Ik trek mijn stoel naast die van hem. ‘Hier, een worstenbroodje in plaats van verjaardagstaart.’

‘Oh ja, je bent jarig geweest.’ Pap kijkt me aan. ’56, toch?’

’Je weet toch wel in welk jaar ik ben geboren.’ Ik doop mijn broodje in het bergje grove mosterd op mijn bord.

‘Geen idee. Weet jij dat van jouw kinderen?’

‘Ja, natuurlijk. In welk jaar leven we?’

‘Geen idee.’

Ik neem een slok koffie. ‘Maak je een grapje?’

‘Let me see. De Olympische Spelen waren in Parijs en dat was in 2014. Dus nu is het 2015.’ Hij kijkt me vragend aan.

‘Nee, dat klopt niet papa. Ik ben in 1970 geboren en vorige week 54 geworden. Dan is het nu?’

‘Geen idee.’ Hij kijkt recht vooruit en slurpt aan zijn koffie.

‘Zullen we wat oefenen voor het bezoek van de geriater?’ Ik pak een papiertje en een pen.’ Teken een klok waarop het tien over elf is.’

Pap vist zijn leesbril uit de stapel lege sigarendoosjes en oude kranten op tafel. ‘Met een of twee wijzers?’

‘Wow. Wat jij denkt dat goed is, pap.’

Tien minuten later staan er drie bibberige cirkels en daarbuiten random twee streepjes op het papier. ‘Kijk Eef, een op tien over 10 en een op vijf voor 12. Allebei goed.’

Vanaf zijn zestigste verbleef mijn vader alle winters op een andere plek op de wereld. Toen hij in 2017 in Cambodja zat, vroeg ik hem naar het waarom van zijn reizen. ‘Verblijven,’ verbeterde hij me, ‘reizen is vaak werk en saai’. ‘Kijk, bergbeklimmen is geen reis maar een lopend verblijf in de schitterende natuur, misschien wel de mooiste ooit. Met de Amtrack van San Francisco naar New York is een combinatie van beiden. Je reist én je bent er. Door ergens langere tijd te zijn, beleef je een unieke band met de omgeving waar je een eigen verdieping aan geeft. Ik denk belangrijk voor iedereen, omdat het je bewust-zijn bevordert.’

Paps reizen zijn gereduceerd naar een dagelijkse schuifel van bed naar leunstoel, naar diner in het zorghotel en weer naar bed - werk en saai, in zijn woorden. Zijn verblijf is in zijn appartement, de aardkloot geïmplodeerd, met het fotobehang als reminder aan zijn wanderlust. In de boekenkast, naast Samuel Johnson en Willem Frederik Hermans, een werkloze Sonos en een nieuwe internetradio met vier geïnstalleerde Bach-kanalen, aan en uit met één klik op de knop, maar zelfs dat is hij vergeten.

Vanmiddag heeft mijn broer Hugo een reproductie opgehangen van De Aardappeleters van Van Gogh, zijn lievelingsschilder.
'Dat licht! Met alleen bruine en witte verf! Die streken! Uniek!’ Pap zit omgedraaid in zijn stoel.
‘Die luitjes zijn nou niet echt lookers’, zeg ik. ‘Wat maakt het zo bijzonder voor jou?’
‘Mijn hele wereld hier verandert’, zegt hij. ‘Want nu kan ik opgaan in de schoonheid van dit schilderij.’

‘Hoi pap.’ Ik loop de kamer in en doe de balkondeur open. ‘Ik kan bijna niet ademen van de rook, my god.’

‘Nee, niet opendoen. Dan krijg ik ongedierte in huis.’

‘Hoe bedoel je’, zeg ik. Ik wijs naar het aanrecht, de snijplank vol kruimels, de met een donkere smurrie bedekte messen en vorken en drie op elkaar gestapelde, gebruikte borden. In de gootsteen staat een teiltje met twee aangekoekte pannen. Aan de handgreep van de ijskast hangt een plastic zak met vuilnis. Vier vliegen cirkelen boven het aanrecht.

Ik loop langs het keukenblad. ‘Pap, wat is het vies. Alles plakt.’

‘Ja, ik weet het. Je hebt er verder toch geen last van?’

‘Ik kan maar een uurtje bij je zijn. Ik ga niet schoonmaken.’

‘Dat mag ook niet.’ Hij smakt op zijn sigaar.

‘Kom, we gaan op je balkon een potje schaken’, besluit ik.

Papa schuifelt naar buiten. Ik pak het bord, zet het tussen ons in op onze oude pianokruk en plaats de stukken.

Hij zet zijn pion een stap naar voren.

Ik ook.

Mijn vader maakt een sissend geluid met zijn lippen. Om de zoveel tijd blaast hij er wat lucht doorheen. Hij kijkt onafgebroken naar zijn stukken.

Na een kwartier pakt hij een toren en doorkruist drie stappen diagonaal.

‘Mag niet, pap.’

Een uur later zet ik het bord weg voor een volgende keer. Er staan vier stukken op.

‘Jij bent aan de beurt, hè’ zegt mijn vader. ‘Niet vergeten.’

Mijn broer Kees en ik kijken elkaar aan. We durven eigenlijk nergens meer met papa naartoe, maar vandaag maken we kennis met zijn nieuwe huisarts, Yvonne, en haar praktijk is om de hoek van zijn appartement op het zorgcomplex. Dat durven we nog wel aan.

‘Hoe gaat het met u, meneer Fox?’ vraagt Yvonne.

‘Zoals Winston Churchill zei: ‘We carry on’, grijnst pap zijn bruine tanden bloot.

Een longtest, longfoto. Bloedtest, kan morgen al. Afspraak bij de uroloog.

Voor ons graag een afspraak met een geriater, want hoe de fuck gaan we om met man van 83 die geen hulp wil, alles overdreven en dus niet nodig vindt. Die een keer in de drie weken doucht want ‘het kost te veel energie.’ Die onderweg altijd in zijn broek plast en dan zegt ‘niemand heeft er last van’; drie dozen incontinentiebroekjes staan dicht in de kast. Die badstoffen doekjes gebruikt als wc-papier. Die de wastafel gebruikt als urinoir want zitten en weer gaan staan kost te veel moeite.

In plaats van dit alles zeg ik: ‘Papa wil geen hulp.’

‘Meneer Fox, wat wilt u zelf?’ vraagt Yvonne aan het einde van het consult.

Ik antwoord. ‘Papa wil lang mogelijk zelfstandig blijven wonen.’

‘Dat is zo’, zegt pap. ‘Als ik naar een verpleeghuis moet, dan kom ik weer terug bij jou. Voor een pilletje.’

Yvonne tikt door op haar toetsenbord.

‘Ik ben al een keer verhuisd, ik woonde in zo’n fijn huisje.’ Pap kijkt naar mij. ‘Daar ben jij nooit geweest, hè.’

‘Hè? Wat zeg je nou?’

Pap reageert niet. ‘Nog zeven jaar,’ zegt hij. ’90, dan vind ik het mooi geweest.’

We zijn de ijskast vergeten uit te mesten, app ik naar Kees als we wegrijden bij paps appartement.

‘Doen we de volgende keer’, appt hij terug.

Ik werp hem een kushandje toe vanachter het glas. ‘Ja, een volgende keer’, zeg ik hardop en geef gas.